Levko Borovykovsky – Левко Іванович Боровиковський

Levko Borovykovsky nació el 22 de febrero de 1806 en la aldea de Myliushky, en la provincia de Poltava; falleció el 6 de diciembre de 1889 en Myliushky. Fue un poeta romántico, escritor, traductor y folclorista ucraniano.

Tras graduarse en 1830 en la Universidad de Járkiv, Borovykovsky impartió clases en un gimnasium de Kursk y, a partir de 1839, en el Instituto de Poltava para Hijas de la Nobleza. En 1852 fue nombrado inspector de gimnasium en la gobernación de Poltava y se jubiló pocos años después. Sus obras se publicaron por primera vez en 1828, y fue uno de los primeros poetas de la Escuela Romántica de Járkiv.

De sus numerosos poemas, el más notable es la balada «Marusia» (1829), una libre adaptación de «Svetlana» de Vasilii Zhukovsky. Durante su vida, solo se publicó una colección de sus escritos, Baiky i prybaiutky (Fábulas y refranes, 1852), que le valió el reconocimiento como narrador. También tradujo la poesía de Horacio, Aleksandr Pushkin y Adam Mickiewicz, compiló un diccionario ucraniano y recopiló folclore ucraniano. Las obras completas de Borovykovsky —Tvory (Obras, 1957) y Povne zibrannia tvoriv (Obras completas, 1967)— se publicaron en Kyiv.

Poema “Дніпр” – “Dnipró”

Левко Боровиковський

En ucraniano

Над дніпровськими лісами
Ніч шатром розіп’ялась;
Дніпр з крутими берегами
Ніччю дуже розігравсь.

Понад берегом мохнатим
Сосни почали дрімати
Під пісні свого Дніпра.
Так над колискою мати
Спать дитину присипля…

Тихо! Сумно! Тільки часом
В пущі пугач закричить,
Тільки хвиля викрутасом
Плеще… й місяць четверить…

Місяць плава над лісами;
В курінях у рибаків
Вже давно нема огнів;
І святими ліхтарями –
Небо жевріє звіздами…

Дніпре, прадіду віків!
Срібним плеском хвиль глибоких
Розкажи мені дідів
Казку добристей високих;
Розгласи в далекий край
Славу давнюю Украйни
І князів святії тайни
Перед світом не скривай!..

Transliterado

Nad dniprovs’kymy lisamy
Nich shatrom rozip’ialas’;
Dnipr z krutymy berehamy
Nichchiu duzhe rozihravs’.

Ponad berehom mojnatym
Sosny pochaly drimaty
Pid pisni svoho Dnipra.
Tak nad kolyskoiu maty
Spat’ dytynu prysyplia…

Tyjo! Sumno! Til’ky chasom
V pushchi puhach zakrychyt’,
Til’ky jvylia vykrutasom
Pleshche… y misiats’ chetveryt’…

Misiats’ plava nad lisamy;
V kuriniaj u rybakiv
Vzhe davno nema ohniv;
I sviatymy lijtariamy –
Nebo zhevriie zvizdamy…

Dnipre, pradidu vikiv!
Sribnym pleskom jvyl’ hlybokyj
Rozkazhy meni didiv
Kazku dobrystey vysokyj;
Rozhlasy v dalekiy kray
Slavu davniuiu Уkrayny
I kniaziv sviatiyi tayny
Pered svitom ne skryvay!..

Traducción

Sobre los bosques del Dnipró
La noche se extendió como una tienda;
El Dnipró, con sus escarpadas orillas,
Se agitó con fuerza durante la noche.

Sobre la orilla cubierta de musgo
Los pinos comenzaron a dormitar
Al son de la canción de su Dnipró.
Así, junto a la cuna, la madre
Aduerme al niño…

¡Silencio! ¡Tristeza! Solo de vez en cuando
En el bosque grita un búho,
Solo una ola con su espiral
Choca… y la luna se refleja…

La luna flota sobre los bosques;
En las cabañas de los pescadores
Hace tiempo que no hay ya luces;
Y como faroles sagrados —
El cielo resplandece de estrellas…

¡Dnipró, bisabuelo de los siglos!
Con el chapoteo plateado de las olas profundas
Cuéntame de mis antepasados
Un cuento de las más nobles virtudes;
Difunde a tierras lejanas
La antigua gloria de Ucrania
Y los santos secretos de los reyes
¡No los ocultes al mundo!..

Fuente IEU

Acceso a su biografía y obra en Ukr.lib

La literatura polémica

Esta escuela literaria se forma de escritos periodísticos y literarios sobre temas religiosos y eclesiásticos, así como sobre política nacional. En Ucrania y Belarus, la literatura polémica se remonta a las luchas religiosas de los siglos XVI y XVII, especialmente a las relacionadas con la Unión de las Iglesias de Berestia en 1596, pero también a las que formaron parte de los procesos europeos generales de la Reforma y la Contrarreforma.

Una página de Apokrisis de Jrystofor Filalet publicada por la prensa de Ostrih en 1598

Los escritos polémicos se redactaron en ucraniano y polaco antiguos, y rara vez en eslavónico eclesiástico. Las acaloradas polémicas religiosas y políticas fueron iniciadas por los jesuitas polacos Piotr Skarga y Benedykt Herbest, quienes criticaron duramente los «vicios» institucionales y espirituales de la Iglesia ortodoxa.

En O jedności kościoła Bożego pod jednym pasterzem (Sobre la unidad de la Iglesia de Dios bajo un solo pastor, 1577), Skarga expuso la base ideológica y el programa de una unión eclesiástica. En respuesta, los ortodoxos publicaron el libro de Herasym Smotrytsky (1587), compuesto por dos tratados: «Kliuch tsarstva nebesnoho…» (La llave del reino celestial…) y «Kalendar rymskyi novyi» (El nuevo calendario romano). También se escribió en réplica la obra de V. Surazky, Knyzhytsia u shosty viddilakh: O edynoi ystynnoi pravoslavnoi viri (Un libro en seis partes: Sobre la única fe verdadera y ortodoxa, 1588).

Estas obras defendían los dogmas de la Iglesia oriental y, al mismo tiempo, criticaban las enseñanzas católicas, las acciones de los papas romanos y el nuevo calendario gregoriano. Junto con los polemistas de Ostrih, Ivan Vyshensky, el exponente más destacado de la literatura ucraniana, se unió a la contienda contra los católicos.

Otro polemista ortodoxo activo fue Stepan Zyzanii, autor del Malyi katekhizys (El Catecismo Breve, 1596) y otras obras polémicas.

El desarrollo de la literatura polémica estuvo notablemente influenciado por las cartas y epístolas del príncipe Kostiantyn Vasyl Ostrozky, quien se oponía a la unión de las iglesias. Ipatii Potii, destacado polemista uniatado, escribió numerosas obras teológicas y polémicas, entre ellas el conocido Antiryzis (Antidiscurso), publicado en Vilna en ucraniano antiguo en 1599 y en polaco en 1600. La publicación del tratado de Piotr Skarga, «Synod brzeski i jego obrona» (El Sínodo de Berestia y su defensa, 1596), publicado tras el sínodo uniatado de Berestia y traducido y publicado por Potii en ucraniano antiguo en 1597, avivó aún más la polémica entre católicos y ortodoxos. Los escritos de Potii también desempeñaron un papel significativo.

Los ortodoxos respondieron al ataque con una serie de escritos, entre los que destacan el folleto «Ekthesis» (1597), sobre el Sínodo Ortodoxo en Berestia; «Apokrisis» (1597), supuestamente escrito por el protestante M. Broniewski bajo el pseudónimo de Jrystofor Filalet; «Otpys na lyst … Potiia» (Respuesta a la carta … de Potii, 1598-9) de Ostrozkyi Kliryk; el panfleto anónimo «Perestoroha» (Advertencia, ca. 1606); la conferencia teológica y polémica «Palinodiia», escrita por Zajariia Kopystensky en 1621; y el panfleto «Antidot …» (Antídoto …, 1629) de Andrii Muzhylovsky.

Meletii Smotrytsky, autor de Trenos (Trenodia, 1610) y otros tratados polémicos, desempeñó un papel destacado. Inicialmente dirigió sus polémicas contra los católicos (los uniatados), pero luego cambió su lealtad a la Iglesia uniada en 1627 y volvió a figurar prominentemente como autor de varios tratados contra los ortodoxos. Del lado de los uniatados se encontraban Lev Krevza-Rzewuski, Yosyf Rutsky y Antonii Atanasii Seliava, quienes polemizaron contra los ortodoxos después de los sínodos de Berestia.

A principios de la década de 1640, tras un breve período de paz, la batalla polémica se intensificó debido a la aparición de los escritos de Kasiian Sakovych, especialmente su tratado Epanorthosis, albo perspektiwa (Epanorthosis, o Perspectivas, 1642). Los ortodoxos respondieron con «Lithos abo kamien…» (Litos, o Piedra…, 1644), de autoría colectiva, aunque Petro Mohyla es considerado su principal autor e iniciador.

En la segunda mitad del siglo XVII, la literatura polémica ortodoxa y uniatada adquirió un carácter más teológico y se centró en las discrepancias sobre cuestiones de dogma o teología. Un tono más incisivo caracteriza los escritos del jesuita de Vilna P. Boima, Stara wiara (La vieja fe, 1668), y del uniado Teofil Rutka, Goliat swoim mieczem porażony… (Goliat herido por su propia espada…, 1689).

Escritores ortodoxos respondieron de la misma manera, en particular Lazar Baranovych, en su tratado Nowa miara starej wiary (Una nueva medida para la antigua fe, 1676), e Ioanikii Haliatovsky, quien también inició escritos polémicos sobre judaísmo e islam (Łabędéz … [El cisne …, 1679] y Alkoran Machometów [El Corán de los musulmanes, 1683]).

Dejando de lado el rencor de los polemistas, las duras palabras, las reprensiones y las calumnias, así como la manipulación de textos y hechos en beneficio propio, la literatura polémica produjo un legado de numerosas obras de gran calidad. Estos escritos ocupan un lugar importante en la historia eclesiástica y política de su época, así como en la historia de la literatura ucraniana.

Fuente IEU

Вирости – Crecer (P)

вирости – Crecer
Se acentúa en la primera “и”, trasliterandolo a “výrosty”.

Es un verbo Perfectivo, es decir acción terminada. Su pareja imperfectiva puede ser Виростати

PRESENTE
Я – Yo вирту – crezco
ти – Tu витеш – creces
він/вона/воно – El/Ella/Ello вите – crece
ми – Nosotros витемо – crecemos
ви – Vosotros/Usted виртете – crecéis/crece
вони – ellos виртуть – crecen
PASADO
Masculino виріс – crecí, creciste, creció
Femenino виросла – crecí, creciste, creció
Neutro виросло – crecí, creciste, creció
Plural виросли – crecimos crecieron
IMPERATIVO
ти – tu вити !b- ¡crece!
ви – Usted/Vosotros витіть ! – ¡crezca! /¡creced!
ми – Nosotros витімо ! – ¡crezcamos!
GERUNDIO
Presente
Pasado вирісши

Oraciones de ejemplo:

Виростає дитя батькам на радість.

El niño crece para la alegría de sus padres.

Виробляти – Desarrollar

виробляти – Desarrollar, Fabricar, Producir
Se acentúa en la “я”, trasliterandolo a “vyroblyáty”.

Es un verbo Imperfectivo, es decir acción no terminada. Su pareja perfectiva puede ser” виробити ” Sustantivos o adjetivos relacionados: вироблений – desarrollado

вироблення – desarrollo

PRESENTE
Я – Yo виробляю – desarrollo
ти – Tu виробляєш – desarrollas
він/вона/воно – El/Ella/Ello виробляє – desarrolla
ми – Nosotros виробляємо – desarrollamos
ви – Vosotros/Usted виробляєте – desarrolláis/desarrolla
вони – ellos виробляють – desarrollan
PASADO
Masculino виробляв – desarrollaba
Femenino виробляла – desarrollaba
Neutro виробляло – desarrollaba
Plural виробляли – desarrollaban
IMPERATIVO
ти – tu виробляй ! – ¡desarrolla!
ви – Usted/Vosotros виробляйте ! – ¡desarrolle! /¡desarrollad!
ми – Nosotros виробляймо ! – ¡desarrollemos!
GERUNDIO
Presente виробляючи – desarrollando
Pasado вироблявши – (estaba) desarrollando

Oraciones de ejemplo:

Vemos en esta oración el verbo en sus dos formas: imperfectivo y perfectivo.

В боротьбі з тою природою.. люди виробляли свої сили, а поперед усього виробили свій розум. (Іван Франко, IV, 1950, 120)

En la lucha con la naturaleza… la gente desarrollaba sus fuerzas, pero sobre todo desarolló su mente.
Ivan Franko (Wikipedia en español)

Виразити – Expresar

Виразити – Expresar  
Se acentúa en la primera “и”, trasliterandolo a “Výrazyty”. 

Es un verbo Рerfectivo, es decir acción terminada. Su pareja imperfectiva puede ser” виражати ”   

PRESENTE
Я – Yo виражу – expreso 
ти – Tu виразиш – expresas
він/вона/воно – El/Ella/Ello виразить – expresa
ми – Nosotros виразимо – expresamos
ви – Vosotros/Usted виразите – expresáis / expresa
вони – ellos виразять – expresan
PASADO
Masculino виразив – expresé, expresaste, expresó
Femenino виразила – expresé, expresaste, expresó
Neutro виразило – expresé, expresaste, expresó
Plural виразили – expresaron
IMPERATIVO
ти – tu вирази ! – ¡expresa!
ви – Usted/Vosotros виразіть ! – ¡exprese!, ¡expresad!
ми – Nosotros   виразімо ! – ¡expresemos!
GERUNDIO
Presente
Pasado виразивши

  

Oraciones de ejemplo:

Маю виразити почуття глибокої поваги!

¡Debo expresar mis sentimientos de profundo agradecimiento!

Випускати – Emitir

випускати – Emitir Producir

Se acentúa en la primera “а”, trasliterandolo a “vypuskáty”.

Es un verbo Imperfectivo, es decir acción no terminada. Su pareja perfectiva puede ser “випустити”

Sustantivos o adjetivos relacionados: випускання – Emisión

PRESENTE
Я – Yo випускаю – emito
ти – Tu випускаєш – emites
він/вона/воно – El/Ella/Ello випускає – emite
ми – Nosotros випускаємо -emitimos
ви – Vosotros/Usted випускаєте -emitís, emite
вони – ellos випускають – emiten
PASADO
Masculino випускав – emitía
Femenino випускала – emitía
Neutro випускало – emitía
Plural випускали – emitían
IMPERATIVO
ти – tu випускай ! – ¡emite!
ви – Usted/Vosotros випускайте ! – ¡emita!, ¡emitid!
ми – Nosotros – ¡emitamos! випускаймо !
GERUNDIO
Presente випускаючи – emitiendo
Pasado випускавши – (estaba) emitiendo

Oraciones de ejemplo:

Не випускай слова на вітер.

No sueltes (emitas) palabras al aire.

Випити – Beber

випити – Beber

Se acentúa en la primera “и “, trasliterandolo a “Výpyty”.

Es un verbo Рerfectivo, es decir acción terminada. Su pareja imperfectiva puede ser пити .

PRESENTE
Я – Yo вип’ю – bebo
ти – Tu вип’єш – bebes
він/вона/воно – El/Ella/Ello вип’є – bebe
ми – Nosotros вип’ємо – bebemos
ви – Vosotros/Usted вип’єте – bebe, bebéis
вони – ellos вип’ють – beben
PASADO
Masculino випив – bebí, bebiste, bebió
Femenino випила – bebí, bebiste, bebió
Neutro випило – bebí, bebiste, bebió
Plural випили – bebimos, bebieron
IMPERATIVO
ти – tu випий ! – ¡bebe!
ви – Usted/Vosotros випийте ! – ¡beba!, ¡bebed!
ми – Nosotros випиймо ! – ¡bebamos!
GERUNDIO
Presente
Pasado випивши

Oraciones de ejemplo: Ти випила мою кров і п’яною впала. (Okean Elzy)

Te bebiste mi sangre y caíste ebria.

Video de Okean Elzy